Als er in september ineens overal haren liggen, in de vacht zelf of op de bank, is dat voor de meeste honden en katten volkomen normaal. De herfstvachtwisseling is een natuurlijk proces waarmee dieren zich op de winter voorbereiden. Toch loont het om te weten wat normaal is, wat je ter ondersteuning kunt doen en wanneer meer haarverlies echt een reden is om naar de dierenarts te gaan.
Waarom hond en kat in de herfst van vacht wisselen
De vachtwisseling wordt niet in de eerste plaats door de temperatuur veroorzaakt, maar door de daglichtlengte. Worden de dagen korter, dan registreert het lichaam dat via het netvlies en zet het de hormoonhuishouding om. Als reactie groeit een dichtere wintervacht met meer ondervacht terug, terwijl een deel van de zomervacht uitvalt. Bij dieren die alleen binnen leven, nauwelijks schommelingen in daglicht meekrijgen en bovendien het hele jaar in verwarmde ruimtes verblijven, kan dit ritme verschuiven of afzwakken, maar helemaal uitblijven doet het zelden.
De herfstvachtwisseling verschilt van die in het voorjaar in zijn richting: in het voorjaar wordt de dichte ondervacht van de winter ingeruild voor een lichtere zomervacht, in de herfst gebeurt het tegenovergestelde. Beide processen zijn zwaar voor het lichaam, omdat naast het zichtbare verharen ook de stofwisseling wordt omgeschakeld. Dat verklaart waarom sommige dieren in deze tijd wat moeier lijken of meer eten dan anders.
Wat normaal is
- Meer verharen gedurende een periode van vier tot zes weken
- Duidelijk meer ondervacht bij het borstelen, vooral bij dubbelharige rassen
- Een over het algemeen dichter, vaak ook wat doffer vachtbeeld in de overgangstijd
- Bij katten een licht verhoogd risico op haarballen, omdat bij het wassen meer losse haren worden ingeslikt
Wanneer je beter moet kijken
Niet elk haarverlies in de herfst is een onschuldige vachtwisseling. Let op bij kale plekken zonder nagroeiende vacht, bij een rode of schilferige huid, bij voortdurend krabben of likken van een bepaalde plek, en als het haarverlies langer dan zes tot acht weken onverminderd aanhoudt. Mogelijke oorzaken daarvoor zijn parasieten zoals vlooien of mijten, voedselallergieën, schildklierproblemen of gewoon stress, bijvoorbeeld door een verhuizing of een nieuw gezinslid. In al deze gevallen vervangt geen gids de blik van de dierenarts, maar een vroege afspraak voorkomt vaak dat een kleine zaak een langdurige wordt.
Zo ondersteun je de vachtwisseling zinvol
Het meeste doet de borstel. Kortharige honden en katten komen met een- tot tweemaal per week borstelen uit. Bij dichte ondervacht, dus bij herder, husky of Maine Coon, zijn tijdens de vachtwisseling drie tot vier beurten nodig, anders klit de tweede laag voordat de eerste eruit is. Beslissend is het gereedschap: een ondervachtkam haalt de losse haren uit de diepte, een gewone borstel gaat er alleen overheen. Bij katten heeft dat een voordeel dat niets met de bank te maken heeft. Wat je uitkamt, slikt ze bij het wassen niet in. Vaak kokhalzen zonder resultaat is in de herfst het typische teken dat er te veel van in de maag terechtkomt.
Bij het voer houdt zich het idee dat er tijdens de vachtwisseling iets bij moet. In de meeste huishoudens klopt dat niet. Een voer dat als volledig voer is gedeclareerd, dekt de behoefte aan eiwit en vetzuren per definitie al volledig; daar staat de aanduiding voor. Extra olie of biotine werkt daarom alleen waar echt een tekort is, en dat stelt niemand op de bank vast, maar de dierenarts aan de hand van bloedwaarden. Meer vet in de bak is bovendien geen onschuldig overschot, maar extra energie die bij een dier met toch al weinig beweging op de ribben komt. Blijft de vacht dof ondanks goede voeding, dan is dat een reden voor een afspraak, niet voor een nieuw poeder.
Vanaf oktober komt er een factor bij die je het dier niet aanziet. Zodra de verwarming aanstaat, daalt de luchtvochtigheid in huis, en droge lucht maakt huid en vacht broos. Regelmatig kortstondig ventileren helpt, een luchtbevochtiger ook. Wat daarentegen zelden helpt, is baden: een extra bad spoelt precies het talg uit de vacht dat de huid nu juist nodig heeft. Tegen de haren in huis werkt stofzuigen en het afnemen van de ligplekken sowieso beter dan welke shampoo ook.
Bij oude dieren duurt alles langer. De stofwisseling werkt langzamer, de nieuwe vacht groeit taaier terug en de wisseling valt vaak duidelijker uit dan op jonge leeftijd. Bij hen loont een blik op gewicht en activiteit, omdat beide in deze tijd ongemerkt kunnen kantelen. Aan de andere kant staat de eerste echte vachtwisseling, die pups en kittens meestal pas in het tweede levensjaar meemaken, als de zachte babyvacht plaatsmaakt voor de volwassen vacht. Dat ziet er dramatisch uit en is het niet.
Hond en kat verschillen daarbij minder in de zaak zelf dan in het tempo. Een husky verliest binnen een paar dagen zichtbaar plukken. Een binnenkat verhaart het hele jaar een beetje en valt in de herfst nauwelijks meer op dan in juni, omdat de schommelingen in daglicht ontbreken. Vier tot zes weken zijn in beide gevallen de regel. Bij zeer dichte ondervacht of beginnende klitvorming verkort een eenmalige uitborstelbeurt bij de trimmer deze tijd merkbaar. Nodig is de afspraak niet. Prettig is hij wel.
En voor het portret?
De herfstvachtwisseling is overigens geen goed moment voor de basisfoto van een dierenportret, omdat de vacht in deze tijd vaak onrustig en dof oogt. Wacht, als het kan, tot de wintervacht volledig is teruggegroeid, meestal enkele weken later. De dichtere vacht oogt op foto's qua volume duidelijk harmonieuzer, vooral in aquarel.
Staat de wintervacht dan volledig, dan is het moment voor de foto gekomen: dichte vacht oogt op een portret voller dan de dunne zomervacht. De dierenportretten voor hond, kat en paard zijn er in houten lijst, op canvas, op acrylglas en als poster.
Verder lezen
- Oude hond, nieuwe regels: waarom oudere dieren er langer over doen
- Maine Coon: tien kilo kat in het dagelijks leven: als er veel vacht bijkomt
- Labrador retriever: waarom een kwart voortdurend honger heeft: de klassieker onder de verharers
