Liggen er in september opeens overal haren, in de vacht zelf of op de bank, dan is dat voor de meeste honden en katten volkomen normaal. De herfstrui is een natuurlijk proces waarmee dieren zich voorbereiden op de winter. Toch is het goed om te weten wat normaal is, hoe je kunt helpen en wanneer extra haaruitval echt reden is om naar de dierenarts te gaan.
Waarom honden en katten in de herfst verharen
De rui wordt niet in de eerste plaats door de temperatuur op gang gebracht, maar door de lengte van de dag. Worden de dagen korter, dan merkt het lichaam dat via het netvlies en verandert de hormoonhuishouding. Als reactie groeit een dichtere wintervacht met meer onderwol, terwijl een deel van de zomervacht uitvalt. Bij dieren die uitsluitend binnen leven, weinig verschillen in daglicht meemaken en bovendien het hele jaar door in verwarmde ruimtes verblijven, kan dit ritme verschuiven of verzwakken. Helemaal verdwijnen doet het zelden.
De herfstrui verloopt in de tegenovergestelde richting van de voorjaarsrui: in het voorjaar wordt de dichte winterse onderwol ingeruild voor een lichtere zomervacht, in de herfst gebeurt het omgekeerde. Beide processen vragen veel van het lichaam, omdat naast het zichtbare verharen ook de stofwisseling verandert. Dat verklaart waarom sommige dieren in deze periode wat vermoeider lijken of meer eten dan normaal.
Wat normaal is
- Meer verharen gedurende vier tot zes weken
- Duidelijk meer onderwol tijdens het borstelen, vooral bij rassen met een dubbele vacht
- Een over het geheel dichtere en tijdens de overgang vaak ook wat doffere vacht
- Bij katten een iets groter risico op haarballen, doordat ze tijdens het wassen meer losse haren inslikken
Wanneer je beter moet opletten
Niet alle haaruitval in de herfst is onschuldige rui. Let op kale plekken waar geen haar teruggroeit, rode of schilferige huid, voortdurend krabben of likken aan één bepaalde plek en haaruitval die langer dan zes tot acht weken onverminderd doorgaat. Mogelijke oorzaken zijn parasieten zoals vlooien of mijten, voedselallergieën, schildklierproblemen of gewoon stress, bijvoorbeeld door een verhuizing of een nieuw gezinslid. In al deze gevallen kan geen enkele gids het onderzoek van de dierenarts vervangen. Een vroege afspraak voorkomt vaak dat iets kleins een langdurig probleem wordt.
Zo help je op een zinvolle manier tijdens de rui
Het meeste doet de borstel. Kortharige honden en katten redden het met een tot twee keer per week. Bij dichte ondervacht, dus bij Herder, Husky of Maine Coon, zijn tijdens de rui drie tot vier beurten nodig, anders gaat de tweede laag klitten voordat de eerste eruit is. Doorslaggevend is het gereedschap: een ondervachtkam haalt de losse haren uit de diepte, een gewone borstel gaat er bovenover. Bij katten heeft dat een nut dat niets met de bank te maken heeft. Wat je uitkamt, slikt ze bij het poetsen niet in. Bij katten kan kokhalzen tijdens de rui wijzen op ingeslikte haren. Kokhalst je kat vaker dan af en toe, laat het dan nakijken. Kokhalst een hond herhaaldelijk zonder dat er iets komt, dan is dat geen vachtprobleem: samen met een opgezette buik en onrust kan dat een maagdraaiing zijn. Dat is een noodgeval, ga dan meteen naar de dierenkliniek.
Herhaaldelijk vruchteloos kokhalzen is bij katten een waarschuwingsteken en hoort binnen korte tijd bij de dierenartspraktijk. Bij ademnood, lusteloosheid of een duidelijk slechte algemene toestand ga je meteen naar de dierenartspraktijk of de spoeddienst.
Het idee dat je tijdens de rui iets aan het voer moet toevoegen, blijft hardnekkig bestaan. In de meeste huishoudens klopt dat niet. Voer dat als volledig diervoeder is aangeduid, dekt per definitie de volledige behoefte aan eiwit en vetzuren; dat is precies wat die aanduiding betekent. Extra olie of biotine heeft daarom alleen effect als er werkelijk een tekort bestaat. Dat stel je niet thuis op de bank vast, maar laat je door de dierenarts bepalen aan de hand van bloedwaarden. Meer vet in de voerbak is bovendien geen onschuldig extraatje, maar extra energie die bij een dier dat toch al weinig beweegt tot overgewicht leidt. Blijft de vacht dof ondanks goede voeding, dan is dat reden voor een afspraak, niet voor een nieuw poeder.
Vanaf oktober komt er een factor bij die je niet aan het dier kunt zien. Zodra de verwarming aanstaat, daalt de luchtvochtigheid in huis. Droge lucht maakt huid en vacht droog en broos. Regelmatig kort en grondig luchten helpt, net als een luchtbevochtiger. Baden helpt daarentegen zelden: een extra wasbeurt spoelt juist het talg uit de vacht dat de huid nu nodig heeft. Tegen haren in huis werken stofzuigen en de ligplekken afnemen sowieso beter dan welke shampoo ook.
Bij oude dieren duurt alles langer. De stofwisseling werkt trager, de nieuwe vacht groeit moeizamer aan, en de wissel valt vaak duidelijker uit dan op jonge leeftijd. Bij hen loont het om op gewicht en activiteit te letten, omdat beide in deze periode stilletjes kunnen omslaan. Aan het andere uiteinde staat de eerste echte vachtwissel, wanneer de zachte jeugdvacht plaatsmaakt voor de volwassen vacht. Bij honden gebeurt dat volgens de American Kennel Club meestal met vier tot zes maanden, afhankelijk van het ras echter ook eerder of pas rond de eerste verjaardag, en bij sommige rassen duurt het nog langer voordat de volwassen vacht helemaal aanwezig is. Ook kittens wisselen hun jeugdvacht, wanneer precies verschilt van kat tot kat. Dat ziet er vaak dramatisch uit en is het meestal niet. Kale plekken, rode huid of sterke jeuk horen echter in de dierenartspraktijk thuis.
Honden en katten verschillen hierbij minder in het proces zelf dan in het tempo. Een husky verliest binnen een paar dagen zichtbaar plukken haar. Een binnenkat verhaart het hele jaar door een beetje en valt in de herfst nauwelijks meer op dan in juni, doordat de verschillen in daglicht ontbreken. Vier tot zes weken is in beide gevallen gebruikelijk. Bij een heel dichte ondervacht of beginnende vervilting kan één grondige borstelbeurt bij de trimmer deze periode merkbaar verkorten. Nodig is die afspraak niet. Prettig is hij wel.
En voor het portret?
De herfstrui is trouwens geen goed moment voor de basisfoto van een dierenportret, omdat de vacht in deze periode vaak onrustig en dof oogt. Als je toch tijd hebt, kun je de dichtere wintervacht afwachten. Nodig is dat niet: een scherpe, goed belichte foto van de verzorgde vacht volstaat als voorbeeld.
Zomer- of wintervacht: doorslaggevend voor een portret zijn scherpe ogen en goed licht. De dierenportretten voor hond, kat en paard zijn er in een houten lijst, op canvas, op acrylglas en als poster.
Hoe oud je dier in mensenjaren is, berekenen onze hondenleeftijdcalculator en kattenleeftijdcalculator voor je.
Meer over het dagelijks leven met honden en katten, en kleurboeken voor kinderen, vind je op onze boekenpagina (boeken in het Duits).
Verder lezen
- Oudere hond, nieuwe regels: waarom oudere dieren meer tijd nodig hebben
- Maine Coon: het dagelijks leven met tien kilo kat: als er veel vacht bij komt kijken
- Labrador-retriever: waarom een kwart altijd honger heeft: de klassieker onder de verhaarders
